Twoje dziecko i narkotyki

Aby chronić dziecko przed narkotykami i innymi, często nie mniej poważnymi zagrożeniami, takimi jak przebywanie w destrukcyjnej grupie rówieśniczej i związane z tym zachowania ryzykowne, czy uzależnienie od komputera, należy:

  • wiedzieć, jak budować dobry kontakt z dzieckiem i czego dziecko od nas potrzebuje;
  • znać życie swojego dziecka i ewentualnie powody, dla których zaczyna żyć destrukcyjnie
  • być konsekwentnym w przestrzeganiu zasad;
  • mieć rzetelną wiedzę na temat uzależnień i innych zagrożeń okresu dorastania

Potrzeby dziecka wobec rodziców:

  • Poczucia więzi, miłości i wsparcia, szacunku, przyjaznej atmosfery w domu I poczucia bezpieczeństwa.
  • Poczucia własnej wartości. Docenienia wysiłków i w sukcesów, wyrozumiałości i wsparcia, jeśli coś się nie uda. Wsparcia i porady jeśli zrobi coś niedobrego (co nie oznacza akceptacji dla destrukcyjnych zachowań). Pewności, że nie zostanie przez nas skrytykowane czy odrzucone.
  • Wiarygodności rodziców, pewności, że zachowujemy się tak, jak mówimy, oraz że potrafimy przyznać się do własnych słabości, niewiedzy i błędów.
  • Sprawiedliwego traktowania. Pewności, że w niejasnej sytuacji rodzice zareagują w oparciu o rozważne rozpatrzenie sprawy.
  • Stanowczości w ważnych sprawach - jasno określonych reguł i konsekwencji w ich przestrzeganiu.
  • Poszanowania intymności i dyskrecji, respektowania autonomii i prywatności .

Jak podtrzymywać i rozwijać więź z dzieckiem?

  • Rozmawiaj ze swoim dzieckiem najczęściej jak się da. W rozmowie przede wszystkim słuchaj i staraj się zrozumieć, unikaj koncentracji na sobie, krytykowania, pouczania, grożenia, obwiniania.
  • Staraj się zawsze znaleźć czas na rozmowę, gdy dziecko ma problem, zrozumieć je i mądrze (choć nienatrętnie) mu doradzić. W żadnym wypadku nie bagatelizuj jego problemów.
  • Znajdź czas, gdy chce się podzielić radością, sukcesem. Pochwal, spytaj o szczegóły wydarzenia, nie umniejszaj wagi sukcesu („mogłoby być lepiej”, „czemu czwórka a nie piątka?”), ciesz się razem z dzieckiem.
  • Uważaj na sygnały, że dziecko cię potrzebuje, nawet, jeśli tego nie mówi. Kiedy ma jakiś problem, nie zawsze umie poprosić o rozmowę.
  • Wykorzystuj do rozmowy naturalne okazje (posiłki, spacery, wspólny relaks wieczorem)
  • Okazuj zainteresowanie jego sprawami, ale unikaj natarczywości i wtrącania się. Pozwól, aby samo zdecydowało ile chce nam o sobie powiedzieć. Uszanuj jego decyzję.
  • Rozmawiaj o sobie, o swoich kłopotach i planach. Pytaj je o zdanie w różnych sprawach i pokazuj, że liczysz się z jego opinią. Opowiadaj o swojej przeszłości, ale nie przedstawiaj się wyłącznie pozytywnie, opowiedz o swoich błędach i uczeniu się życia.
  • Nie unikaj trudnych spraw. Spraw, aby w waszym domu nie było tematów tabu.
  • Bądź przykładem, staraj być wiarygodnym. Pamiętaj, że dzieci uczą się od dorosłych ob-serwując uważnie ich działanie, a nie słuchając ich deklaracji i pouczeń.
  • Stawiaj dziecku zadania możliwe do spełnienia.
  • Bądź konsekwentny. Dziecko musi szanować Twoje zdanie i wiedzieć, że ustalone przez ciebie w ważnych sprawach zasady muszą być przestrzegane.
  • Poznaj przyjaciół i znajomych dziecka. Szanuj prawo dziecka do własnych wyborów, opinii, dysponowania wolnym czasem. Doradzaj, ale nie narzucaj swojej woli.
  • Unikaj nadmiernej opiekuńczości, wyręczania dziecka, chronienia go przed trudnościami lub konsekwencjami błędów. Pozwól dziecku zdobywać doświadczenia.
  • Określ jasno zasady dotyczące zakazu stosowania środków odurzających, innych używek, zachowań ryzykownych.

Sam również unikaj nadużywania leków, papierosów i alkoholu. Pamiętaj, że alkohol, choć legalny, to jeden z najgroźniejszych narkotyków i dzieci o tym wiedzą!

Budowanie zasad – zasady życia domowego powinny:

  • ułatwiać rodzinie funkcjonowanie i dawać dziecku wsparcie, ale nie ingerować w życie dziecka ani nie ograniczać go nadmiernie
  • dotyczyć wszystkich osób w rodzinie na zasadzie równości wobec prawa
  • dotyczyć tylko spraw naprawdę istotnych – bezpieczeństwa, zdrowia, wzajemnego traktowania się.
  • być tak samo rozumiane i przestrzegane przez wszystkich dorosłych opiekujących się dzieckiem w rodzinie
  • Ich łamanie powinno pociągać za sobą jasne dla dziecka, zawsze tak samo stanowczo stosowane konsekwencje

Nasze dzieci i narkotyki - sygnały zagrożenia

Nie zawsze warto reagować paniką na każdą zmianę w zachowaniu dziecka, bo nie musi ona oznaczać zagrożenia. Za powód do niepokoju można uznać kilka z wymienionych niżej objawów równocześnie:

  • dziecko oddala się od Ciebie, staje się obce, mimo że wcześniej byliście blisko; unika kontaktu, kłamie;
  • ma kłopoty z nauką, choć wcześniej dobrze sobie radziło, wagaruje;
  • jest niecierpliwe, rozdrażnione;
  • jest na zmianę pobudzone lub ospałe, sypia o dziwnych porach;
  • znika często w ciągu dnia z domu pod dowolnym pretekstem i stara się unikać kontaktu po powrocie;
  • wraca bardzo późno lub bez uzgodnienia nocuje poza domem;
  • ma nowych znajomych, których nie chce zapraszać do domu;
  • kwestionuje szkodliwość narkotyków, uważa, że powinny być zalegalizowane;
  • ma nadmierny apetyt lub nie ma apetytu;
  • ma przekrwione oczy, zwężone lub rozszerzone źrenice niereagujące na światło, prze-wlekły katar;
  • w jego pokoju dziwnie pachnie, miewa fifki i fajki różnych kształtów, bibułki do skrętów, biały proszek, pastylki nieznanego pochodzenia, opalone folie aluminiowe, leki bez recept, nieznane chemikalia;
  • z domu znikają pieniądze i wartościowe przedmioty.

Zasady konstruktywnej reakcji na pojawienie się problemów

Wysłuchaj, co dziecko ma do powiedzenia, ale nie wierz usprawiedliwieniom, (np. że znaleziony narkotyk należy do kolegi). Nie daj się przekonać, że teraz taka moda i wszyscy biorą narkotyki. Nie uważaj za mniejsze zło, jeżeli mówi, że to „tylko trawka”. Nie obwiniaj się, kiedy mówi, że bierze z powodu kłopotów rodzinnych. Jeżeli stwierdzisz, że był to incydent – daj mu szansę, nie traktuj jak narkomana.

Porozmawiaj o konsekwencjach i zagrożeniach wynikających z brania narkotyków, a także o presji i manipulacji ze strony grupy biorącej narkotyki. Powiedz dziecku, że złamało zasady, zawiodło twoje zaufanie i wyjaśnij, jak źle się z tym czujesz. Ustalcie nowe reguły i stosuj zasadę „ograniczonego zaufania” (kontrola stanu trzeźwości), dopóki nie upewnisz się, że wszystko jest w porządku.

Jeżeli stwierdzisz, że dziecko ma już problem z narkotykami, skorzystaj z pomocy specjalistów. Zdobądź adresy poradni lub specjalistów w zakresie uzależnień, którzy pomogą tobie i dziecku poradzić sobie z problemem. Wspólnie z terapeutą i dzieckiem ustalcie reguły po-stępowania i konsekwentnie ich przestrzegaj.

Nie chroń dziecka przed konsekwencjami jego zachowań. Jeżeli się nie uczyło, może nawet nie zdać. Ponoszenie realnych konsekwencji to niekiedy konieczny element dochodzenia do zdrowia. Nie usprawiedliwiaj nieobecności, nie tłumacz dziecka przed nauczycielami, znajomymi i rodziną. Nie wstydź się i nie ukrywaj za wszelką cenę tego problemu – to przecież może się zdarzyć w każdej rodzinie.

Jeżeli dziecko podejmie terapię, będzie potrzebowało dużo cierpliwości, zrozumienia i wsparcia.

Jak reagować na zagrożenia

  • Unikać zachowań destrukcyjnych (grożenie, moralizowanie, represje)
  • Przekazywać realistyczne informacje i zachęcać do refleksji
  • Nie zaczynać od dowodzenia winy, okazywać empatię i zapewniać poczucie bezpieczeństwa (co nie oznacza akceptacji dla destrukcyjnych zachowań),
  • Powodować, aby uczeń sam odkrył sprzeczności pomiędzy wyznawanymi przez siebie wartościami (np. chce mieć dobre relacje z rodzicami, radzić sobie z nauką, zdać do kolejnej klasy) – a aktualnym stylem życia,
  • Unikanie walki z oporem – nie zmuszać dziecka, by uznało nasze racje, niech sam wybierze, o czym chce rozmawiać. Musi natomiast podporządkować się obowiązującym w domu zasadom!
  • Nie wpadaj w histerię, zdobądź realną wiedzę, przekazuj ją uczniom i rodzicom,
  • Nie koncentruj się na tym, że dziecko bierze narkotyki, choć wyraźnie komunikuj, że to widzisz i uważasz to za poważny problem, wymagający najszybszego przeciwdziałania;
  • Okazuj mu swoje zainteresowanie i zaangażowanie, zapewniaj, że jest dla Ciebie ważną osobą;
  • Utrzymuj kontakt emocjonalny , bądź gotów wysłuchać, co chce Ci powiedzieć, nie zrażaj się, jeśli jest nieufny czy odpychający. Naucz się słuchać i wspierać.
  • Rozmawiaj z dzieckiem o kłopotach w szkole i w domu, proponuj mu wspólne zastanowienie nad tym, jak im zaradzić, ale nie znajduj za niego rozwiązań;
  • Rozmawiaj z dzieckiem racjonalnie o zagrożeniach związanych z braniem poszczególnych środków.
  • Bardzo jasno ustal granice i wymagania wobec dziecka, stanowczo je egzekwuj, zapewnij sobie w tym współpracę całej rodziny;
  • Stanowczo rozbijaj samo zaprzeczenia i usprawiedliwienia, pokazując dziecku racjonalnie, że samo się oszukuje i zaczyna sobie szkodzić.
  • jak najszybciej wejdź w kontakt ze specjalistą

Rozpoznawanie sygnałów

Narastanie problemów możemy rozpoznać dzięki wielu zmianom w funkcjonowaniu ucznia, w jego zachowaniach i postawach. Część tych sygnałów można łatwo zaobserwować w szkole, inne będą widoczne tylko dla rodziców, zatem po nawiązaniu z nimi opartej na zaufaniu współpracy warto ich o to po prostu zapytać.

Przedstawione poniżej sygnały mogą, ale nie muszą dowodzić, że uczeń bierze narkotyki. Na pewno są objawami trudności i warto je rozumieć jako wołanie o pomoc.

Zmiany osobowości

  • krótkotrwałe zmiany nastroju;
  • rozchwianie emocjonalne - uczeń staje się drażliwy, nieprzewidywalny, impulsywny, depresyjny, lękowy, roztargniony;
  • wycofanie i agresja - uczeń odmawia współpracy, jest apatyczny, zamknięty w sobie, skryty, ponury, lub często reaguje złością i agresją;
  • rosnąca destrukcyjność zachowań, niszczenie, awanturniczość, zanik instynktu samozachowawczego;
  • autoagresja, zadawanie sobie bólu - nacięcia na rękach ("sznyty"), ukłucia szpilką;
  • myślenie, mówienie i pisanie o samobójstwie - kolekcjonowanie odpowiednich akcesoriów;
  • zanik wrażliwości, czułości, unikanie bliskiego kontaktu emocjonalnego;

Regres w procesie rozwoju, infantylizacja

  • potrzeba natychmiastowej gratyfikacji, utrata zdolności do działania, jeśli efekty będą odroczone;
  • ograniczone rozumienie sytuacji, problemów i ich rozwiązań;
  • zahamowanie rozwoju emocjonalnego;

Zmiany w kontaktach z ważnymi dorosłymi (rodzicami i nauczycielami)

  • lekceważenie i łamanie dotychczas przestrzeganych reguł;
  • unikanie kontaktów, rozmów, zwłaszcza poważnych;
  • łatwość wchodzenia w konflikty;
  • wyobcowanie z rodziny;
  • utrata zaufania do szkoły i nauczycieli;
  • bunt wobec szkoły i rodziców, zgeneralizowany, przenoszony też na wszelkie normy i prawa;

Zmiany w kontaktach koleżeńskich

  • urywają się bliskie dotąd kontakty z osobami konstruktywnymi (przyjaciele, partnerzy);
  • coraz mniejsze zainteresowanie kolegami nie używającymi narkotyków, narastające wyobcowanie ze środowiska;
  • nowe przyjaźnie - ewidentnie ze środowiska, w którym obecne są środki psychoaktywne;
  • często wychodzi na krótko z kolegami;
  • nie przedstawia kolegów rodzicom, nie zaprasza ich do domu;
  • odbiera telefony o dziwnych porach;
  • nagle robi się popularny;

Zanik dążeń i ambicji

  • malejące zainteresowanie nauką i szkołą;
  • bierna postawa, brak inicjatywy;
  • utrata zainteresowań pozaszkolnych;

Spadek samooceny,

  • poczucie beznadziejności i bezradności;
  • poczucie winy;
  • smutek, poczucie pokrzywdzenia, osaczenia problemami;
  • narastające poczucie niższości;

Zaburzenia w postrzeganiu siebie i swojej sytuacji

  • rozwój systemu samozaprzeczeń;
  • zanik poczucia wpływu na swoje życie;
  • obciążanie innych winą za własne nieodpowiedzialne postępowanie;
  • niekiedy rozwój wyobrażeń paranoicznych;
  • poczucie krzywdy;
  • negowanie faktu, że narkotyki są szkodliwe;

Postępująca demoralizacja

  • łamanie norm;
  • narastające kłamstwa, całe życie staje się kamuflażem;
  • spóźnianie się do szkoły, na inne zajęcia, do domu;
  • kradzieże: z domu, szkoły, kolegom;
  • wynosi rzeczy z domu na sprzedaż, sprzedaje swoje ubrania, sprzęt itd., pokrywa to rozmaitymi kłamstwami, np. zgłasza, że ukradziono mu pieniądze lub rzeczy;
  • stale coś chowa, ma własne skrytki, denerwuje się, kiedy rodzice próbują je kontrolować;

Zmiany zachowań i nawyków domowych

  • spóźnienia do domu, nieprzestrzeganie ustalonych godzin, wymykanie się, coraz późniejsze powroty;
  • uczeń bez uprzedzenia nie wraca na noc, nie potrafi wiarygodnie rozliczyć się z czasu spędzonego poza domem;
  • izolowanie się od otoczenia np. częste przesiadywanie godzinami w swoim pokoju;
  • chętne podejmowanie się obowiązków, przy wykonywaniu których można zniknąć rodzicom z oczu;
  • zmiana nawyków jedzeniowych - przypływ apetytu lub utrata zainteresowania jedzeniem;
  • rozregulowanie rytmu dnia i nocy, np. sen przez większość dnia, aktywność w nocy;
  • zmiana nawyków językowych: wulgaryzmy, wyrażenia slangowe niezrozumiałe dla dorosłych;
  • częste wietrzenie pokoju, używanie kadzideł, wody do ust, odświeżaczy zapachowych do pomieszczeń, perfum;

Problemy związane ze szkołą

  • coraz gorsze stopnie;
  • zaniedbywanie zadań domowych;
  • brak motywacji do nauki;
  • zasypianie na lekcjach;
  • opuszczanie lekcji;
  • naruszanie dyscypliny szkolnej w rozmaitych dziedzinach, częste kary;
  • przerywa naukę lub zostaje wyrzucony ze szkoły

Zmiany fizyczne i zdrowotne:

  • spadek ciężaru ciała;
  • wyraźne zahamowanie wzrostu;
  • anoreksja (chorobliwy brak łaknienia) i bulimia (obżeranie się);
  • nieregularne miesiączkowanie lub jego zanik;
  • częste zachorowania, w tym przeziębienia i grypy;
  • bóle żołądka, klatki piersiowej, głowy;
  • zmęczenie i męczliwość;
  • złe samopoczucie rano, które poprawia się dopiero ok. południa;
  • częste wypadki i urazy;
  • mowa niespójna, bełkotliwa, słowotok, chaotyczna, niejasna;
  • wyraźne obniżenie możliwości pamięci, zaniki, zaburzenia myślenia, nawroty doznań narkotycznych ("flash-backi");
  • oczy przekrwione, napuchnięte, szklane, częste stany zapalne;
  • źrenice rozszerzone lub zawężone, sztywne, brak kontroli nad ruchami gałek ocznych;
  • opadające powieki, objawy senności;
  • zamazane lub podwójne widzenie
  • suchość w ustach, częste oblizywanie warg językiem;
  • oddech ze specyficznym zapachem;
  • ślady po zastrzykach - koszule z długimi rękawami i kołnierzykami, nawet, gdy jest bardzo gorąco;
  • ślady po samooparzeniach i samookaleczeniach (tzw. "sznyty");
  • nadmierna potliwość;
  • skóra zimna, wilgotna, nadmiernie potliwa, swędząca, nagłe zmiany skórne - np. trądzik;

Pojawienie się specyficznych akcesoriów

  • fajki, dodatki do fajek, bibułki do skrętów, fajki wodne
  • skrytki;
  • małe plastikowe torebki (dealerki)
  • spinacze, klipsy, szczypczyki - używane, aby dopalić jointa do końca;
  • szmaty i torby ze śladami po chemikaliach;