Rodzaje środków psychoaktywnych

Rodzaje środków psychoaktywnych i efekty ich używania

Konopie indyjskie

Przetwory konopi, - haszysz, marihuana itp. to tzw. narkotyki "miękkie", uważane za mniej szkodliwe, (co w wielu indywidualnych przypadkach może się okazać bardzo mylące), w niektórych krajach w niewielkich dawkach legalnie sprzedawane. Marihuana jest suszem z drobnych liści konopi indyjskich, haszysz otrzymuje się z żywicy tych roślin. Wywołuje uzależnienie psychiczne wzrost tolerancji, dążenie do zwiększenia dawek. Często zdarzają się skręty, w których do konopi dodaje się innych substancji, znacznie zwiększających "moc" dawki, na ogół z grupy środków pobudzających (są to tzw. "skuny").

W Polsce przetwory konopi są szeroko rozpowszechnione, i wedle obiegowych poglądów stanowią na ogół wstęp do zażywania "twardych" narkotyków. Nie ma na to wiarygodnych dowodów, poza spostrzeżeniem, że heroiniści wcześniej na ogół palili marihuanę. Jednak, jak zauważa jeden z wybitnych fachowców, Michael Gossop, pili również alkohol i kawę - taka pozytywna korelacja nie może być podstawą do żadnych wniosków.

Użycie marihuany lub haszyszuna ogół powoduje poprawę samopoczucia, uczucie beztroski, lekkiej euforii, osłabienie hamulców wewnętrznych, niezrozumiałą dla otoczenia wesołkowatość, subiektywne poczucie "jasności myślenia", pseudofilozofowanie, gadatliwość, (niekiedy odwrotnie - zamknięcie się w sobie, koncentrację na doznaniach wewnętrznych). Dla osób o zainteresowaniach artystycznych szczególnie atrakcyjne są zaburzenia percepcji zmysłowej, nadwrażliwość wzrokowa i słuchowa, zmiana postrzegania czasu i przestrzeni.

Dla osób palących konopie charakterystyczne są: słodkawa woń oddechu, włosów i ubrania, nieadekwatne zachowania (wesołkowatość, chichot, gadatliwość), przekrwione oczy, kaszel, zwiększone łaknienie.

Długotrwałe palenie może przynosić w efekcie: zaburzenia sfery psychicznej, często zanik zainteresowań, motywacji i ambicji, spadek energii życiowej, apatię, niezdolność do dłuższego skupienia uwagi i jej koncentracji, zaniki pamięci, zaburzenia w dziedzinie komunikowania się z innymi, a także zmiany somatyczne - przewlekłe zapalenia oskrzeli i krtani, astmę, zapalenie gardła, czasem powikłania psychotyczne. Natomiast objawy abstynencyjne nie są szczególnie dotkliwe: zaburzenia snu, utrata łaknienia, drażliwość, nadpobudliwość, pocenie się, lęk, niestrawność.

Długofalowe szkodliwe efekty używania marihuany są dla użytkownika trudno zauważalne, gdyż bardzo rozciągnięte w czasie – pojawiają się na ogół dopiero po kilku latach. W efekcie młodzi ludzie rozpoczynający eksperymenty z marihuaną są często silnie przekonani, że marihuana nie szkodzi.

Dostępność i rozpowszechnienie: bardzo łatwo dostępne, względnie tanie (dawka może nie przekraczać 10 zł)

Szczególne zagrożenia wynikają z dodawania do marihuany silnych i niebezpiecznych środków stymulujących i innych substancji, które mogą powodować zaburzenia układu krążenia, układu pokarmowego, silny niepokój, omdlenia, objawy psychotyczne (omamy, częściowa utrata kontaktu z rzeczywistością.

Opiaty

Opiaty to grupa narkotyków naturalnych (opium, morfina, kodeina, heroina) i opioidów (syntetycznych leków znieczulających, o działaniu zbliżonym do morfiny - w Polsce np. tramal, dolargan, palfium). Zjawiskiem szczególnym na terenie naszego kraju jest "polska heroina" - , tzw. "kompot", produkt rektyfikacji słomy makowej uzyskiwany chałupniczo (stąd określenie "produkcja"), na ogół poważnie zanieczyszczony, zawierający jednak do 80% heroiny. Opiaty przyjmowane są doustnie lub w zastrzykach (zwłaszcza morfina i heroina). Opium i heroina w postaci stałej mogą być także palone - ostatnio coraz większe powodzenia ma źle oczyszczona heroina gorszego gatunku (15 - 45 % zaw. czystego narkotyku) pod postacią brązowych kryształków przeznaczonych do palenia – wciągania do nosa oparów (tzw. "brown sugar").

Szczególna grupę opiatów stanowią narkotyki stosunkowo łatwo dostępne w aptekach, znajdujące się w lekach na kaszel – acodin (bez recepty) i tiocodin. Zażycie dawki 10 krotnie większej od zalecanej przez lekarzy daje pełny stan oszołomienia.

Efekty używania

Zażycie opiatów powoduje znaczną, natychmiastową poprawę samopoczucia (zwłaszcza w przypadku zastrzyku dożylnego - tzw. "kop"), stan beztroski, odprężenia, zadowolenia, bezpieczeństwa. W miarę częstego zażywania osiągany dobrostan szybko maleje, co powoduje konieczność stałego zwiększania dawek, tym bardziej, że po odstawieniu środka pojawiają się dokuczliwe objawy abstynencyjne. Zażywanie opiatów na ogół prowadzi do silnej zależności fizycznej i psychicznej. Dążenia do zwiększenia dawki powoduje częste przedawkowania, przy którym pojawiają się takie objawy jak oszołomienie, zawroty głowy, osłabienie, senność, niezdolność do koncentracji, apatia, zwiększone wydalanie moczu, nudności, wymioty, potliwość, słabsza reakcja na ból. Długoterminowe używanie prowadzi do wyniszczenia fizycznego i psychicznego, huśtawki nastrojów, zaparć, blizn i zniszczonych od iniekcji żył. Robienie sobie zastrzyków, często bez zachowania odpowiednich warunków higienicznych może prowadzić do licznych zakażeń, zwłaszcza wirusem HIV i wirusem HCV, powodującym wirusowe zapalenie wątroby typu C.

Dające się zauważyć oznaki użycia opiatów to: zawężone, "szpilkowate" źrenice, sztywne, czyli nie reagujące na zmianę oświetlenia, zwilgotniałe oczy, opadające powieki, świeże ślady nakłuć po wstrzyknięciach, skóra przetłuszczona, jakby chorobliwie spocona, swędzenie.

Odstawienie opiatów, zwłaszcza morfiny i heroiny wiąże się z przykrymi objawami abstynencyjnymi: pobudzeniem, drżeniem, stanami depresji, utratą łaknienia, zimnymi dreszczami przerywanymi falami gorąca, obfitym poceniem się, nudnościami, wymiotami, skurczami brzucha, kurczami i bólami mięśniowymi, bólami stawów. Warto jednak widzieć je w realnej skali - na ogół są dolegliwe nie bardziej niż średnio ostra grypa

Rozpowszechnienie i dostępność.

W latach 70-80 „Kompot” był narkotykiem powszechnie dostępnym i tanim, co stało się przyczyną wielu problemów (szacuje się, że w tym okresie w Polsce było do 100 tyś. uzależnionych od polskiej heroiny). Strach przed zakażeniami, przy jednoczesnej popularyzacji innych narkotyków doprowadził do tego, że od lat 90-tych ilość użytkowników heroiny systematycznie spada (aktualnie ok. 25 000). Młodzi ludzie, jeśli sięgają po heroinę – to najczęściej pod postacią „Brown sugar”, a ta z kolei jest względnie droga (min. 80 zł za dawkę), co powoduje, że poza środowiskami młodzieży zamożnej lub związanej ze środowiskami przestępczymi – heroina jest w grupie młodych użytkowników dość rzadka.

Szczególnego rodzaju narkotykiem jest metadon, syntetyczny narkotyk podawany heroinistom zamiast heroiny w ramach tzw. programów substytucyjnych, dzięki którym osoba uzależniona od heroiny może znośnie funkcjonować nie zachowując abstynencji.

Wizerunek osoby uzależnionej od heroiny, całkowicie zdegradowanej i niezdolnej do pełnienia większości ważnych ról społecznych ukształtował się w świadomości społecznej jako stereotyp ćpuna. Rodzice współczesnej młodzieży są przekonani, że jeśli młody człowiek wchodzi w kontakt z narkotykami – to bardzo szybko odprowadzi się do takiego stanu.

Jest to wyobrażenie całkowicie nieadekwatne i prowadzi rodziców do niepotrzebnej paniki. Aktualny model używania narkotyków jest zupełnie inny, młodzi ludzie unikają zastrzyków i w ogóle substancji narkotycznych szybko degradujących i prowadzących do ich ujawnienia przed szkołą i rodzicami. Mimo to często bardzo sobie szkodzą, choć wolniej, w sposób mniej zauważalny.

Amfetamina

Amfetamina i substancje zbliżone pobudzają ośrodkowy układ nerwowy i wywołują zależność psychiczną oraz wzrost tolerancji (konieczność zwiększania dawki), natomiast zależność fizyczna jest w wyniku ich używania słaba albo nie występuje w ogóle. Przyjmowane są zwykle doustnie - w postaci pigułek, lub przez wąchanie bądź wstrzykiwanie - jako biały proszek, kostki o wyglądzie parafiny bądź kryształki.

Efekt ich użycia to ożywienie, poczucie mocy i niezwykłego wzrostu siły, często euforia, pobudzenie psychoruchowe, gotowość do działania, zaburzenia świadomości, suchość w ustach, biegunka.

Osoby które zażyły amfetaminę można rozpoznać po nienaturalnej aktywności, bezsenności, braku łaknienia, rozszerzonych, sztywnych (niereagujących zwężeniem na światło) źrenicach, przyspieszonej akcji serca, podwyższonym ciśnieniu krwi i wydalaniu moczu, szybkim oddechu.

Po długotrwałym używaniu występują zaburzenia snu, niepokój, napięcie, zanik łaknienia prowadzący do widocznego wychudzenia, wysokie ciśnienie, gwałtowne i nieregularne bicie serca, wysypka, zaburzenia psychiczne. Systematyczne zażywanie powoduje też pojawienie się objawów abstynencyjnych: wyczerpania, przedłużonego, niespokojnego snu, dużego apetytu po przebudzeniu, drażliwości, przygnębienia, depresji.

Kokaina

Kokaina występuje jako biały proszek, na rynku najczęściej osłabiony rozmaitymi domieszkami. Wciągnięcie proszku do nosa przynosi po kilku minutach efekt odurzenia, krótkotrwały, wymagający stałego podsycania. Nowsza odmiana - crack występuje pod postacią jasnobrązowych kuleczek, białych okruchów lub kamyków - pali się je w specjalnej fajce, lub wdycha opary po podgrzaniu na łyżce. Crack jest silniejszy, wywołuje efekt odurzenia w ciągu kilku sekund, ale wziewanie trzeba powtarzać co ok. 20 min. Kokaina jest zazwyczaj wziewana lub dodawana do papierosów lub marihuany. Rzadko bywa używana przez osoby młode - jest zbyt droga (ok. 200 zł za dawkę).

Zażywający kokainę odczuwa euforię, podwyższenie nastroju, jest nadaktywny, pozornie niepodatny na zmęczenie. Występuje brak łaknienia, przyspieszenie pracy serca, podwyższone ciśnienie. Przy większych dawkach euforia może przechodzić w stany lękowego pobudzenia, mogą pojawić się bóle głowy, nudności i wymioty, podwyższona temperatura ciała, zimne poty.

Oznakami zażycia kokainy są: pociąganie nosem, katar, nadpobudliwość, gadatliwość, niepokój psychoruchowy, rozszerzone źrenice.

Po długotrwałym używaniu rosną napięcie, nadpobudliwość, i zmienność nastrojów, pojawiają się halucynacje, bezsenność aż do wyczerpania, brak łaknienia na przemian z intensywnym głodem, wysokie ciśnienie, nieregularne tętno.

Kokaina także wywołuje objawy abstynencyjne - pojawiają się one zaraz po ustaniu działania środka. Polegają na gwałtownym obniżeniu nastroju, przygnębieniu, niepokoju. Po dłuższym braniu pojawiają się stany depresyjne, wyczerpanie, niespokojny sen, wzmożony apetyt po przebudzeniu, silne pragnienie ponownego zażycia.

Halucynogeny

Halucynogeny to umowna nazwa zróżnicowanej grupy substancji psychoaktywnych "poszerzających świadomość", czyli wywołujących różnego rodzaju halucynacje. Najbardziej znane to meskalina - produkt uzyskiwany z kaktusa meksykańskiego i psylocybina - pochodząca z grzybów, także rosnących w Polsce. Są to też syntetyki, z których w Polsce znane jest głównie LSD (slangowo: "kwas") oraz "Ecstasy" (MDMA). Suszone owoce kaktusa można palić, ale na rynku wszystkie te substancje występują pod postacią rafinatów (pigułki, kapsułki, proszek do wziewania). LSD jest także dostępne w postaci kostek cukru, cukierków lub papierków nasączanych roztworem substancji. Wywołują zależność psychiczną, ale nie fizyczną. Stałe zażywanie halucynogenów należy wśród młodzieży do rzadkości, są one raczej doraźnym uzupełnieniem częściej przyjmowanych środków, ozdobą imprez, medium dla eksperymentów ze świadomością. LSD zostało wynalezione w latach 30-tych, po II wojnie światowej armia USA traktowała ten specyfik jako broń psychiczną, pod koniec lat 60-tych stał się on sztandarowym artefaktem rewolucji kulturalnej i został potępiony jako przyczyna groźnych psychoz. Istnieje koncepcja, że LSD udrażnia kontakt między świadomością, a tzw. pamięcią komórkową, dzięki czemu jednostka może odtworzyć takie doznania i wspomnienia, które nie zostały zarejestrowane w mózgu. Wiedza w ten sposób uzyskana posiada sporą wartość poznawczą dla naukowców, ale zażywanie LSD w sposób niekontrolowany może być niezwykle groźne dla psychiki. Dla długotrwałego zażywania charakterystyczne są: nawroty przykrych wywołujących panikę wizji, utrata kontroli nad napięciem mięśniowym, powikłania psychotyczne aż do znacznej dezintegracji osobowości.

Osoby po zażyciu halucynogenów ujawniają zaburzenia w postrzeganiu rzeczywistości (wizje, omamy, urojenia o rozmaitej treści, niekiedy wywołujące panikę), mają rozszerzone źrenice, suchość w ustach, potliwość.

Halucynogeny nie wywołują natomiast objawów abstynencyjnych.

Rozpuszczalniki lotne i substancje pokrewne

W Polsce są to najczęściej toluen, aceton, tri, butapren, benzyna, kleje, rozpuszczalniki. Stosowane są przez młodsze dzieci, ze względu na niewielki koszt i powszechną dostępność.

Rozpuszczalniki dają efekty zbliżone do upicia alkoholowego, iluzje, halucynacje wzrokowe, słuchowe i czuciowe, błogostan, zaburzenia koordynacji, nadwrażliwość na światło, zaburzoną ocenę sytuacji, przyspieszone tętno, stan zapalny i krwawienie z nosa, bóle klatki piersiowej, stawów, głowy.

Długotrwałe wziewanie powoduje w młodym organizmie spustoszenie: uszkodzenie komórek mózgowych, znaczny spadek sprawności intelektualnej, zmiany charakterologiczne, drażliwość, wahania nastroju, niepokój psychoruchowy, zmiany neurologiczne, uszkodzenie wątroby i nerek.

"Wąchaczy" można rozpoznać po zapachu rozpuszczalników (w ciele, ubraniach, stosowanych przy wziewaniu szalikach przylegających do ust, torebkach foliowych itp.), kichanie i kaszel, katar lub krwawienia z nosa, nudności, zapalenia spojówek, zamazanej mowie.

Alkohol, barbituraty, benzodiazepiny

Alkohol etylowy (o czym nieraz zapominamy) jest też narkotykiem i traktuje się go jako specyfik z grupy "uspokajaczy" - wraz z barbituratami i innymi lekami o działaniu nasennym i uspokajającym. Stałe zażywanie wszystkich tych środków może spowodować zależność fizyczną i psychiczną, aczkolwiek znacznie wolniej niż w przypadku opiatów. Często występuje uzależnienie mieszane - spowodowane stałym przyjmowaniem alkoholu i rozmaitych środków stymulujących, co przynosi szczególnie trudne do zniesienia objawy abstynencyjne i jest trudne w terapii. Uzależnienie od alkoholu i barbituratów pozostawia zwykle trwałe, nieodwracalne zmiany w sferze osobowości i obniżenie sprawności intelektualnej.

Leki nasenne i uspakajające są popularne na rynku, często przepisywane pacjentom przez lekarzy (np. Nembutal, Luminal, Relanium, Diazepam, Oxazepam).

Zażywanie tych środków powoduje uspokojenie aż do pewnego rodzaju letargu, zaniki pamięci, zaburzenia świadomości i widzenia, utratę koordynacji ruchowej, nudności, zaparcia, suchość w ustach. Po dłuższym zażywaniu efekty te się nasilają: występują poważne zaburzenia świadomości, toku myślenia, orientacji i oceny sytuacji, osłabienie napięcia mięśniowego, stały niepokój, trudności ze snem, chroniczne zmęczenie.

Objawy abstynencyjne są podobne w całej grupie: koszmary nocne, bezsenność, reakcje paniczne, drżenie, depresja, huśtawka nastrojów, nadwrażliwość na światło i dźwięk, drażliwość, utrata łaknienia, spadek ciężaru ciała.

Dopalacze

Potocznie nazwano tak grupy różnych substancji lub ich mieszanek o rzekomym bądź faktycznym działaniu psychoaktywnym, pochodzenia naturalnego lub syntetycznego, nie znaj-dujących się w wykazie substancji kontrolowanych przepisami ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Sprzedaż odbywała się za pośrednictwem internetu i wyspecjalizowanych sklepów (tzw. „smart shop’)

Po faktycznej delegalizacji coraz powszechniej sprzedawane na czarnym rynku.

Syntetyczne substancje środki pobudzające otrzymywane na bazie piperazyny BZP (N-benzylopiperazyna). Po wejściu w życie nowelizacji ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii zakazującej rozpowszechniania piperazyny –inne substancje podobnym działaniu, zbliżonym do amfetaminy lub ekstazy.

Efekty obejmują pobudzenie, euforię, oraz ogólne uczucie przyjemności. Odbiór bodźców zewnętrznych jak dotyk czy muzyka może być zintensyfikowany.

Dopalacze zwykle mają więcej efektów ubocznych niż amfetamina: drgawki, podniesienie temperatury ciała, uczucie zagubienia, psychozy, bezsenność, tachykardia, mdłości, wymioty i bóle głowy. Nie są opisywane przypadki uzależnienia od tych substancji. Z powodu tak dużej ilości efektów ubocznych są one dużo mniej popularne niż fenetylaminy, jak np. amfetamina czy metamfetamina.

Spice – mieszanki ziołowe palone, aby wywołać działanie podobne do marihuany. Według producentów produkt zawiera mieszaninę różnych tradycyjnych ziół, w rzeczywistości jest oparty na syntetycznych kannabinoidach (kannabinoidy - substancja czynna zawierająca się w marihuanie) .

Mefedron (i substancje produkowane na jego bazie)

pojawił się w smartshopach w postaci kryształków, proszku, tabletek lub kapsułek po nowelizacji ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii w 2009 r., aktualnie powszechnie sprzedawany na czarnym rynku. Jest substancją dużo silniej działającą i groźniejszą od poprzednio sprzedawanych dopalaczy. Wywołuje:

  • silne pobudzenie i euforię, gonitwę myśli,
  • rozszerzenie źrenic, rumieńce na twarzy,
  • drżenie mięśni, silną potliwość i zmiany temperatury ciała,
  • podwyższenie ciśnienia tętniczego krwi i zaburzenia rytmu pracy serca,
  • silne pragnienie przyjęcia kolejnej dawki,
  • zaburzenia neurologiczne (szczękościsk, tiki),
  • objawy psychotyczne (omamy, myśli paranoidalne).

Działa bardzo krótko, co zbliża go do kokainy. Do kilku dni po zażyciu w moczu i pocie utrzymuje się specyficzny zapach (zbliżony do amoniaku lub karbidu), oraz niekiedy efekty psychotyczne Dopalacze pochodzenia roślinnego Szałwia wieszcza (Salvia divinorum) – gatunek byliny z rodziny jasnotowatych (Lamiaceae Lindl.), zwana jest także szałwią proroczą, boską szałwią, szałwią czarownika. Występuje endemicznie w Sierra Mazateca w Meksyku na wysokościach 300–1800 m n.p.m. Jej główny składnik aktywny to salvinorin A, najsilniejsza znana nauce substancja halucynogenna (działa 400 razy silniej od meskaliny). W Polsce nielegalna od maja 2009 r. ale do nabycia w Internecie (cena 15 cm roślinki – 40 zł)

Efekty: poprawa nastroju, łagodne zaburzenia postrzegania, poza tym działanie przeciwbólowe identyczne z opioidami i antydepresyjne, Niektórzy naukowcy nie wykluczają szerokich zastosowań terapeutycznych związków czynnych zawartych w szałwi wieszczej - w leczeniu nie tylko depresji, ale także choroby Alzheimera, schizofrenii, bólów przewlekłych, a nawet AIDS.

Fly Agaric (muchomor czerwony)

Grzyb silnie trujący. Ze względu na charakterystyczny wygląd, do przypadkowych zatruć dochodzi rzadko, najczęściej u dzieci. Bywają zatrucia samobójcze i u osób spożywających ten gatunek grzyba w celach odurzających. Używali go w celach odurzenia berserkerowie (przed walką), plemiona syberyjskie, indyjscy Ariowie (soma), Persowie (hoama) Efekty zażycia: uczucie osłabienia i dezorientacji, szum w uszach, halucynacje głównie wzrokowe typowe dla większości środków halucynogennych pojawiają się po 0,5-1,5 godziny od spożycia, lecz pierwsze objawy pod postacią zaburzeń żołądkowo-jelitowych (wymioty, biegunka, bóle brzucha) mogą wystąpić już po 15 minutach. Przy cięższych zatruciach objawami są: pobudzenie psychoruchowe, narastające aż do szału, wzrost napięcia mięśniowego, drgawki, zaczerwienienie skóry, wzrost temperatury nawet do 40°C. W skrajnie ciężkich zatruciach może dojść do śpiączki i zgonu, na tle niewydolności krążeniowo-oddechowej (2-5% przypadków).

Kratom (Mitragyna speciosa) – uzyskiwany z liści wysokiego drzewa rosnącego w Płd-Wsch Azji. Działanie antydepresyjne, w większych ilościach euforycznie oraz jednocześnie podobnie do johimbiny – afrodyzujące, może też służyć środek wspomagający relaks i sen. Działa na receptory opiatowe, co oznacza, że teoretycznie może uzależniać. Objawy odstawienne: depresja, zmęczenie, bezsenność, inne podobne do objawów odstawienia morfiny, ale o sile reakcji odstawiennej uzależnionych od kofeiny..

Ayahuasca [czytać: ajałaska] - "napój bogów", w tradycji południowoamerykańskich Indian. przygotowywana przez szamanów działa silnie afrodyzująco, w celach leczniczych, lub dla wprowadzenia się w trans. Substancja czynna DMT - dimetylotryptamina jest potężną sub-stancją psychoaktywną. Efekty: Palona, wstrzykiwana, wciągana do nosa czy zażywana doustnie powoduje krótkie (ok. 0,5 godz.) silne doznania - intensywne efekty wizualne, zmiany percepcyjne, euforię a nawet prawdziwe halucynacje – możliwość utraty kontroli nad ciałem i funkcjonowaniem. Efekty uboczne: gwałtownie podnosi ciśnienie, przyspiesza puls, podnosi temperaturę ciała.

TANIE ŚRODKI DOSTĘPNE W APTEKACH („NARKOTYKI”)